Có. Một số khu vực gần hoặc nằm trong Vòng Bắc Cực và Vòng Nam Cực có thể trải qua khoảng 2 tháng Mặt Trời không lặn. Thời gian này kéo dài hơn ở những nơi gần cực, thậm chí có thể gần sáu tháng tại Bắc Cực và Nam Cực.
Hiện tượng được gọi là Mặt Trời lúc nửa đêm hoặc ngày vùng cực. Thời lượng không giống nhau ở mọi địa điểm: càng xa về phía Bắc Cực hoặc Nam Cực, khoảng thời gian có ánh sáng liên tục càng dài.
Có nơi nào Mặt Trời không lặn suốt 2 tháng không?
Có nhiều nơi có thể quan sát hiện tượng này, chẳng hạn Longyearbyen thuộc quần đảo Svalbard, miền Bắc Na Uy, Bắc Thụy Điển, Bắc Phần Lan, Alaska và Bắc Canada. Ở các khu vực gần vòng cực, Mặt Trời thường không lặn trong vài ngày hoặc vài tuần. Những nơi xa hơn về phía cực có thể trải qua khoảng 2 tháng hoặc lâu hơn.
Tại Bắc Cực và Nam Cực, Mặt Trời có thể ở trên đường chân trời liên tục trong khoảng nửa năm. Tuy nhiên, đây là trường hợp đặc biệt của vùng cực, không phải trạng thái xảy ra ở mọi khu vực thuộc Bắc bán cầu hoặc Nam bán cầu.
Hiện tượng Mặt Trời lúc nửa đêm là gì?
Mặt Trời lúc nửa đêm là hiện tượng Mặt Trời vẫn ở trên đường chân trời vào thời điểm thông thường đã là ban đêm. Người quan sát có thể nhìn thấy ánh sáng Mặt Trời lúc 23 giờ, 0 giờ hoặc 1 giờ sáng theo giờ địa phương.
Mặt Trời không đứng yên hoàn toàn trên bầu trời. Nó vẫn có chuyển động biểu kiến chậm, thường hạ thấp về phía đường chân trời rồi lại cao lên. Có lúc, Mặt Trời trông như đang lướt ngang sát đường chân trời thay vì biến mất dưới đó.
Cần phân biệt hiện tượng này với hoàng hôn kéo dài. Nếu Mặt Trời đã lặn nhưng bầu trời vẫn còn sáng hoặc có ánh sáng xanh, đó có thể là chạng vạng dân dụng, hàng hải hoặc thiên văn. Với ngày vùng cực, đĩa Mặt Trời vẫn chưa lặn khỏi đường chân trời.
Vì sao có nơi ban ngày kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng?
Nguyên nhân chính là độ nghiêng khoảng 23,5 độ của trục Trái Đất kết hợp với chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời.
Khi Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời, khu vực quanh Bắc Cực nhận được ánh sáng trong thời gian dài. Bắc Cực khi đó có ngày vùng cực, còn Nam Cực trải qua đêm vùng cực. Khoảng sáu tháng sau, khi Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời, tình hình đảo ngược.
Vĩ độ quyết định thời lượng hiện tượng. Gần Vòng Bắc Cực hoặc Vòng Nam Cực, Mặt Trời có thể không lặn trong thời gian ngắn quanh ngày hạ chí. Càng tiến về phía cực, khoảng thời gian này càng kéo dài.
- Gần vòng cực: có thể chỉ xuất hiện một hoặc vài ngày Mặt Trời không lặn.
- Ở vĩ độ cao hơn: hiện tượng có thể kéo dài nhiều tuần hoặc khoảng 2 tháng.
- Gần hai cực: ngày vùng cực có thể kéo dài gần 6 tháng.
Những nơi nào có thể thấy Mặt Trời không lặn trong khoảng 2 tháng?
Bắc Na Uy, Bắc Thụy Điển và Bắc Phần Lan
Các khu vực phía Bắc Scandinavia nằm trên hoặc gần Vòng Bắc Cực. Những địa điểm như Tromsø ở Na Uy có mùa hè với nhiều tuần không có hoàng hôn rõ ràng. Các khu vực xa hơn về phía Bắc của Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan có thời lượng dài hơn, có thể đạt khoảng 2 tháng tùy vị trí.
Thời điểm bắt đầu và kết thúc thay đổi theo tọa độ cụ thể. Vì vậy, không nên dùng một mốc ngày duy nhất cho toàn bộ một quốc gia.
Svalbard và Longyearbyen
Longyearbyen nằm trên đảo Spitsbergen thuộc quần đảo Svalbard, ở vĩ độ rất cao phía Bắc Na Uy. Đây là một trong những nơi có ngày vùng cực kéo dài rõ rệt. Vào mùa hè, cư dân và du khách có thể nhìn thấy ánh sáng Mặt Trời suốt nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Svalbard cũng cho thấy rõ quy luật: địa điểm càng gần cực thì khoảng thời gian giữa lần bình minh và lần hoàng hôn tiếp theo càng dài.
Alaska, Bắc Canada và các khu vực quanh Bắc Cực
Một số vùng phía Bắc Alaska và Canada cũng trải qua Mặt Trời lúc nửa đêm. Những địa điểm nằm trên Vòng Bắc Cực có thể có ít nhất một ngày Mặt Trời không lặn; các địa điểm xa hơn về phía Bắc sẽ có thời gian dài hơn, có nơi đạt vài tuần hoặc khoảng 2 tháng.
Nam Cực vào mùa hè ở Nam bán cầu
Nam Cực cũng có ngày vùng cực, nhưng hiện tượng diễn ra vào mùa hè của Nam bán cầu, khoảng thời gian quanh tháng 12 và các tháng kế tiếp. Khi đó, Bắc Cực bước vào mùa đông và trải qua đêm vùng cực.
Nam Cực không phải một thành phố du lịch thông thường. Điều kiện thời tiết, băng tuyết và việc di chuyển khiến trải nghiệm tại đây khác xa các điểm quan sát ở Bắc Na Uy, Alaska hoặc Svalbard.
Thời gian Mặt Trời không lặn thay đổi theo vĩ độ như thế nào?
| Khu vực | Đặc điểm thường thấy | Thời lượng tương đối |
|---|---|---|
| Vòng Bắc Cực hoặc Vòng Nam Cực | Có ít nhất một khoảng thời gian Mặt Trời không lặn quanh hạ chí | Khoảng một ngày, thay đổi theo địa hình và điều kiện quan sát |
| Tromsø và các vùng Bắc Scandinavia | Mặt Trời lúc nửa đêm kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần | Thường ngắn hơn các địa điểm xa hơn về phía cực |
| Longyearbyen, Svalbard | Ngày vùng cực kéo dài rõ rệt | Có thể nhiều tuần hoặc vài tháng |
| Bắc Cực và Nam Cực | Mặt Trời ở trên đường chân trời trong mùa hè địa phương | Gần 6 tháng |
Bảng trên chỉ mang tính khái quát. Đồi núi, độ cao, khúc xạ khí quyển và tiêu chí xác định “Mặt Trời đã lặn” có thể làm thay đổi thời điểm quan sát thực tế. Muốn biết chính xác một thành phố có bao nhiêu ngày không có hoàng hôn, cần tra theo tọa độ và ngày cụ thể.
Mùa hè ở Bắc Cực và Nam Cực có giống nhau không?
Hai vùng cực có quy luật đối lập theo mùa. Khi Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời, Bắc Cực có ngày vùng cực và Nam Cực có đêm vùng cực. Khi Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời, hiện tượng đổi ngược lại.
Điều đó không có nghĩa thời tiết mùa hè ở Bắc Cực và Nam Cực giống nhau. Nhiệt độ còn phụ thuộc vào độ cao, băng tuyết, đại dương, khí quyển và vị trí địa lý. Trong ngữ cảnh ngày vùng cực, “mùa hè” chủ yếu nói đến hướng chiếu sáng theo mùa, không phải mức nhiệt.
Ngày vùng cực ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt?
Ánh sáng liên tục có thể khiến cơ thể khó nhận biết thời điểm cần ngủ. Du khách dễ mải tham quan đến khuya, trong khi người dân địa phương phải duy trì giờ làm việc và giờ nghỉ bằng đồng hồ thay vì dựa vào sáng tối tự nhiên.
Nếu đến vùng có Mặt Trời lúc nửa đêm, nên chuẩn bị:
- Kiểm tra vĩ độ, tọa độ và thời gian ngày vùng cực của điểm đến thay vì chỉ xem thông tin chung của quốc gia.
- Dùng rèm cản sáng hoặc mặt nạ ngủ để tạo tín hiệu ban đêm cho cơ thể.
- Đặt lịch theo giờ địa phương, vì ánh sáng ngoài trời không cho biết chính xác đã là nửa đêm hay chưa.
- Kiểm tra dữ liệu bình minh và hoàng hôn cho từng ngày nếu muốn chụp ảnh hoặc quan sát Mặt Trời.
- Nhớ rằng thời tiết nhiều mây, địa hình và hướng nhìn có thể làm giảm khả năng quan sát thực tế.
Có nơi nào không thấy Mặt Trời trong khoảng 2 tháng không?
Có. Hiện tượng đối lập với ngày vùng cực là đêm vùng cực, khi Mặt Trời không vượt lên trên đường chân trời trong một khoảng thời gian dài. Các khu vực gần Bắc Cực có đêm vùng cực vào mùa đông Bắc bán cầu; Nam Cực có hiện tượng tương tự vào mùa đông Nam bán cầu.
Gần vòng cực, đêm vùng cực có thể chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Càng gần cực, thời gian không thấy Mặt Trời càng lâu, có thể đạt khoảng 2 tháng hoặc gần nửa năm. Dù vậy, “không thấy Mặt Trời” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bóng tối tuyệt đối cả ngày: chạng vạng và ánh sáng tán xạ vẫn có thể xuất hiện quanh buổi trưa.
Câu hỏi thường gặp
Mặt Trời lúc nửa đêm có phải là Mặt Trời đứng yên không?
Không. Mặt Trời vẫn có chuyển động biểu kiến trên bầu trời, nhưng không hạ xuống dưới đường chân trời. Người quan sát có thể thấy Mặt Trời di chuyển thấp quanh đường chân trời rồi nâng lên trở lại.
Tromsø có Mặt Trời không lặn suốt 2 tháng không?
Tromsø có nhiều tuần Mặt Trời lúc nửa đêm vào mùa hè, nhưng thời lượng chính xác ngắn hơn các địa điểm nằm xa hơn về phía Bắc như Svalbard. Mốc thời gian có thể thay đổi tùy cách tính và vị trí quan sát.
Ngày vùng cực có phải lúc nào cũng sáng như ban ngày không?
Khi Mặt Trời thực sự ở trên đường chân trời, đó là ánh sáng ban ngày. Tuy nhiên, địa hình, mây, sương và góc chiếu thấp có thể khiến ánh sáng yếu hơn so với buổi trưa ở vùng nhiệt đới.
Câu trả lời là có: nhiều khu vực gần Bắc Cực và Nam Cực có thể trải qua khoảng 2 tháng Mặt Trời không lặn. Longyearbyen, các vùng phía Bắc Scandinavia, Alaska, Bắc Canada và Nam Cực là những ví dụ tiêu biểu, nhưng thời lượng chính xác vẫn phụ thuộc vào vĩ độ và tọa độ.
Quy tắc dễ nhớ là: càng gần cực, ngày vùng cực càng dài; tại hai cực, ánh sáng ban ngày có thể kéo dài gần sáu tháng. Khi lên kế hoạch du lịch hoặc tra cứu giờ địa phương, nên xem riêng dữ liệu bình minh – hoàng hôn tại baygiolamaygio.com của từng điểm đến thay vì chỉ dựa vào múi giờ.
